Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Luật được xây dựng trên cơ sở kế thừa, hoàn thiện và thống nhất các quy định về an ninh mạng, an toàn thông tin mạng, tạo hành lang pháp lý đồng bộ nhằm bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân trên không gian mạng.
Một trong những điểm đáng chú ý của Luật là mở rộng cách tiếp cận từ bảo vệ hệ thống kỹ thuật sang bảo vệ toàn diện hệ thống thông tin, dữ liệu và các hoạt động diễn ra trên không gian mạng. Luật cũng lần đầu xác lập rõ khái niệm an ninh dữ liệu, qua đó khẳng định dữ liệu là nguồn lực quan trọng cần được bảo vệ trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội và chuyển đổi số.
Cùng với đó, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15, được Quốc hội thông qua ngày 26/6/2025, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, tạo cơ sở pháp lý ở cấp luật để bảo vệ quyền của cá nhân đối với dữ liệu của mình và xác định trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quá trình thu thập, lưu trữ, sử dụng, chia sẻ và xử lý dữ liệu cá nhân.
Để tổ chức thực hiện, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 356/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân; Nghị định số 333/2026/NĐ-CP ngày 19/8/2026 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật An ninh mạng và Nghị định số 330/2026/NĐ-CP ngày 19/8/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Không gian mạng không phải là môi trường “ngoài pháp luật”
Một trong những nội dung quan trọng của Luật An ninh mạng là xác định rõ các hành vi bị nghiêm cấm và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân khi tham gia hoạt động trên không gian mạng.
Đáng chú ý, Luật An ninh mạng năm 2025 đã bổ sung quy định phù hợp với sự phát triển nhanh của công nghệ mới, trong đó nghiêm cấm việc sử dụng trí tuệ nhân tạo hoặc công nghệ mới để giả mạo hình ảnh, video, giọng nói của người khác trái pháp luật; nghiêm cấm thu thập, sử dụng, phát tán, trao đổi, kinh doanh trái pháp luật thông tin, dữ liệu cá nhân.
Do đó, mỗi cá nhân khi sử dụng Internet, mạng xã hội và các nền tảng số cần có trách nhiệm đối với nội dung mình đăng tải, chia sẻ; thận trọng trước các thông tin chưa được kiểm chứng; không tiếp tay cho thông tin giả, thông tin sai sự thật và các nội dung vi phạm pháp luật.
Đặc biệt, trước sự phát triển của công nghệ trí tuệ nhân tạo, hình ảnh, giọng nói hoặc video hiện nay có thể bị làm giả với độ chân thực cao. Người sử dụng cần kiểm chứng thông tin qua các kênh chính thống, không vội thực hiện yêu cầu chuyển tiền, cung cấp mã xác thực, mật khẩu hoặc thông tin cá nhân chỉ dựa trên một cuộc gọi, tin nhắn hay video trên môi trường mạng.
Dữ liệu cá nhân phải được thu thập và sử dụng đúng mục đích
Dữ liệu cá nhân gắn với một con người cụ thể hoặc giúp xác định một con người cụ thể. Trong môi trường số, dữ liệu cá nhân có thể xuất hiện trong nhiều hoạt động thường ngày như thực hiện thủ tục hành chính, giao dịch ngân hàng, mua sắm trực tuyến, sử dụng mạng xã hội, đăng ký dịch vụ hoặc làm việc trên các hệ thống thông tin.
Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân đặt ra nguyên tắc quan trọng là việc xử lý dữ liệu phải tuân thủ pháp luật và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của chủ thể dữ liệu. Pháp luật nghiêm cấm việc mua, bán dữ liệu cá nhân và các hành vi xử lý dữ liệu cá nhân trái quy định.
Đối với mỗi cá nhân, bảo vệ dữ liệu trước hết bắt đầu từ chính mình. Không nên tùy tiện cung cấp số căn cước, hình ảnh giấy tờ tùy thân, tài khoản ngân hàng, mã OTP, mật khẩu, thông tin sinh trắc học hoặc các thông tin riêng tư khác qua điện thoại, thư điện tử, mạng xã hội và các đường dẫn không rõ nguồn gốc.
Khi phát hiện dữ liệu cá nhân có dấu hiệu bị thu thập, sử dụng hoặc công khai trái phép, cá nhân cần kịp thời áp dụng biện pháp bảo vệ tài khoản, thay đổi mật khẩu, thông báo cho đơn vị cung cấp dịch vụ và phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền khi cần thiết.
Bảo vệ dữ liệu phải bắt đầu ngay từ hoạt động công vụ
Đối với cơ quan nhà nước, yêu cầu bảo đảm an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân càng có ý nghĩa quan trọng khi quá trình giải quyết công việc ngày càng được thực hiện trên môi trường điện tử.
Mỗi công chức, viên chức và người lao động cần thực hiện nghiêm các quy định về quản lý, khai thác và sử dụng hệ thống thông tin; chỉ truy cập dữ liệu phục vụ nhiệm vụ được giao; không tự ý sao chép, chuyển tiếp hoặc cung cấp hồ sơ, tài liệu, dữ liệu của cơ quan cho tổ chức, cá nhân không có thẩm quyền.
Trong quá trình trao đổi công việc cần đặc biệt lưu ý không đưa tài liệu nội bộ, thông tin cá nhân của công dân, doanh nghiệp, tài khoản truy cập hệ thống hoặc các dữ liệu cần được bảo vệ lên các nền tảng, ứng dụng không được cơ quan cho phép.
Máy tính và thiết bị làm việc cần được thiết lập mật khẩu an toàn, cập nhật phần mềm và các bản vá bảo mật thường xuyên; không cài đặt phần mềm không rõ nguồn gốc; không mở tệp đính kèm hoặc đường dẫn đáng ngờ; không sử dụng chung tài khoản và phải khóa thiết bị khi rời vị trí làm việc.
Khi phát hiện dấu hiệu bất thường như tài khoản bị truy cập trái phép, máy tính nhiễm mã độc, mất thiết bị lưu trữ, thư điện tử giả mạo hoặc có nguy cơ rò rỉ dữ liệu, cần báo ngay cho bộ phận có trách nhiệm của cơ quan để kịp thời kiểm tra, cô lập và xử lý sự cố.
Mỗi người là một “mắt xích” trong bảo đảm an ninh mạng
Bảo đảm an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan chuyên trách hay bộ phận công nghệ thông tin. Một hệ thống dù được đầu tư các giải pháp kỹ thuật hiện đại vẫn có thể bị mất an toàn nếu người sử dụng chủ quan, sử dụng mật khẩu yếu, cung cấp thông tin đăng nhập cho người khác hoặc truy cập các đường dẫn giả mạo.
Vì vậy, mỗi cán bộ, công chức, viên chức, người lao động, doanh nghiệp, nhà đầu tư và người dân cần hình thành thói quen sử dụng môi trường số an toàn: kiểm chứng trước khi tin; cân nhắc trước khi chia sẻ; bảo vệ trước khi cung cấp dữ liệu; cảnh giác trước các yêu cầu bất thường và báo cáo kịp thời khi phát hiện nguy cơ mất an toàn.
Việc chấp hành nghiêm Luật An ninh mạng, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và các quy định có liên quan không chỉ góp phần bảo vệ quyền, lợi ích của mỗi cá nhân, tổ chức mà còn là yếu tố quan trọng để xây dựng môi trường số an toàn, tin cậy, tạo nền tảng thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển kinh tế - xã hội bền vững.